— beeld —

1/5

2/5

3/5

4/5

5/5

1/4

2/4

3/4

4/4

Nieuwjaarsopening (1/6)

2/6

3/6

4/6

5/6

6/6

— affiche —

— uitnodiging —

— persbericht 1 —

— persbericht 2 —

— advertentie —

— zaaltekst —

— tekst —

de Avant-Garde:
We Were Exuberant and Still Had Hope. Ettore Sottsass: works from Stockholm, 1969

12 december 2009 – 13 februari 2010

Curatoren: Lisette Smits en Guus Beumer

Met deze tentoonstelling van een aantal werken van Ettore Sottsass (Innsbruck 1917 – Milaan 2007), allen gedateerd in 1969, presenteert Marres een nieuwe positie binnen het onderzoek naar de 20^ste eeuw en het idee van avant-garde. Na The Russian Schizorevolution, waarbinnen een avant-garde centraal stond uit St. Petersburg in de periode 1985-1995 en Depression, waarin vanuit een economisch en een psychologisch perspectief op de 20^ste eeuw is gereflecteerd, staan ditmaal enkele specifieke objecten centraal van een architect en ontwerper, die bij uitstek het idee van avant-garde vertegenwoordigt. Keer op keer heeft Sottsass gebroken met een bestaand waardesysteem om steeds opnieuw andere uitgangspunten te formuleren, die voortkomen uit een radicale benadering van de sociale en culturele functie van objecten.

Middelpunt van We Were Exuberant and Still Had Hope zijn drie variaties van de Superbox, een object dat is ontstaan tussen 1965 en 1967. Bijzonder aan de Superbox is dat hij nooit is geproduceerd en eigenlijk alleen bestaat als gefotografeerde maquette en als tentoonstellingsmodel. De Superbox is een soort kast die op een sokkel rust, geheel voorzien van een gestreept oppervlak uit laminaat, een materiaal dat met de Superbox voor het eerst is geïntroduceerd.

Marres presenteert drie Superboxen, afkomstig uit de tentoonstelling Miljö för a ny planet (Landschap voor een nieuwe planeet) die plaatsvond in het Nationaal Museum in Stockholm in 1969. We Were Exuberant and Still Had Hope brengt deze tentoonstelling in herinnering, waaruit naast de Superboxes ook het monumentale keramische ‘altaar’ wordt gepresenteerd.

In het oeuvre van Sottsass neemt de Superbox een unieke plek in en markeert mogelijk zelfs een fundamenteel moment in het leven van de ontwerper, wiens oeuvre een periode van bijna zeventig jaar bestrijkt. Een periode, die voor een groot deel parallel loopt aan de geschiedenis van de 20^ste eeuw met twee wereldoorlogen, de oorlog in Vietnam, grote sociale en politieke veranderingen, de opkomst van de industrialisatie en het consumentisme. Een eeuw die ook wordt gekenmerkt door artistieke verschuivingen, die in eerste instantie zijn gelieerd aan het modernisme en later aan het postmodernisme. Het fameuze werk van Sottsass – in esthetisch opzicht eclectisch, bizar, ja misschien zelfs lelijk – spiegelt de achterliggende eeuw op de meest non-conformistische wijze. Zijn ontwerpen, zelfs in het geval van functionele ontwerpen zoals de Valentine typemachine, zijn het resultaat van diepzinnige overwegingen en bespiegelingen over de status van het object in de relatie tot de mens en zijn sociale, culturele en ideologische omgeving; ideeën die zijn vastgelegd in zijn vele teksten, tekeningen en notities. Aantoonbaar eigen en op momenten ontegenzeglijk romantisch is Sottsass de filosoof onder de ontwerpers. 

Sottsass ontwerpt de Superbox in het midden van zijn werkende leven, na een aantal reizen door India en de Verenigde Staten.

In de VS ontdekt hij het Amerikaanse modernisme, dat hem doet inzien dat ‘productie’, anders dan het Bauhaus voorschreef, niet zozeer een praktisch, maar vooral een cultureel fenomeen is. De Verenigde Staten was ‘pop’; het consumentisme was er doorgedrongen tot alle lagen van de cultuur en nieuwe technologie en productieprocessen versmolten met artistieke uitingen. In de VS ontmoet Sottsass de Beat-dichters, en raakt met name bevriend met Allan Ginsburg, een marxist, die door schrijver Jack Kerouac wordt gezien als de vertegenwoordiger van de ‘duistere kant van de nieuwe visie’. Centraal in het werk van de dichters van de Beat Generation staat hun afwijzing van burgerlijke waarden. Hun gedichten zijn de expressie van een innerlijke zoektocht, waarbij gebruik wordt gemaakt van straattaal – ‘no ties, but jeans, tennis shoes, sexual freedom and drugs’. Deze libertijnse ideeën zouden de opmaat vormen voor de tegencultuur van de sixties.

In India wordt Sottsass getroffen door een eeuwenoude cultuur die hem meer volledig lijkt om te gaan met het leven en waar de dood nog wordt omarmd als deel van het leven. Dit staat voor Sottsass in groot contrast met het consumentisme van het postindustriële Italië van de jaren zestig. 

Het ontwerp van de Superbox is sterk beïnvloed door beide ontmoetingen. Sottsass begint het idee op te vatten dat objecten ‘gereedschappen zouden moeten zijn om de consumptie van het leven te vertragen’. De Superbox, een simpele doos met een glad oppervlak uit laminaat en ten alle tijden midden in de ruimte geplaatst, doet zich voor als een mix van ‘pop’ en oosterse spiritualiteit. Het is een doos, die allerlei functies aan kan nemen en is in die zin een nomadisch object. De Superbox moet dan ook niet als een regulier functioneel object worden gezien, maar eerder als een meta-kast, een supra-box. De plaatsing van de Superbox als een centrum in het midden van een ruimte inspireert om die ruimte als een kosmisch gegeven en niet als een privéruimte te ervaren. Het is een totem, die tegelijkertijd alledaags en irrationeel is en zowel een sterk materiële als immateriële kwaliteit bezit. De Superbox is per definitie paradoxaal en representeert zowel een fascinatie voor de consumentencultuur als een kritiek op de verwoestende effecten van het materialisme.

De tentoonstellingtitel verwijst naar Sottsass’ eigen bespiegeling over zijn werk en dat van zijn tijdgenoten in het Italië van de jaren ‘50 en ’60. Het is een uitdrukking van de productieve kracht van de avant-garde pur sang: geestdriftig en hoopvol.

Notities
De tentoonstelling wordt vanaf 10 januari 2010 vergezeld van een aantal notities  – een essay, een serie posters en een geluidswerk – die reflecteren op de ideeën die besloten liggen in de Superbox van Ettore Sottsass:

Brasília: Between Utopian Modernism and Spiritual Quest. The Brazilian Capital at the eve of its 50th anniversary
Cristina Ricupero

Objects for Atheists, Superunfoldedbox
Guy Keulemans

Field Recordings: And finally the slow, distant, lunar sounds, like it's from another planet and the bird has long gone…
Paul Elliman

De tentoonstelling is gerealiseerd met medewerking van The Gallery Mourmans, Maastricht/Lanaken, die de werken voor deze tentoonstelling beschikbaar heeft gesteld.

— essay —